Coronabonds en het ESM: het zoveelste Noord-Zuid conflict in de Eurozone

Foto: European Parliament

‘In verscheidenheid verenigd’ is het motto van de Europese Unie. Toch is de coronacrisis, na de banken- en eurocrisis en het zichzelf herhalende en continue getouwtrek rond de meerjarenbegroting het zoveelste voorbeeld waarom deze vlieger eigenlijk helemaal niet opgaat.

Het (financiële) spel is weer op de wagen in de Eurozone: het zuiden, Italië en Frankrijk voorop, willen gebruik maken van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Een pot van 400 miljard euro, waar in crisistijd geld uit gehaald kan worden om landen te hulp te schieten. Logisch, gezien het feit dat deze landen het hardst worden getroffen door de coronacrisis. Toch zit er een addertje onder het gras, een addertje waartegen Rutte en Hoekstra zich verzetten, en daarom onder vuur liggen in het zuiden: er zal geen voorwaarde aan de steun zitten.

Begrotingsdiscipline

En daar zit de sleutel tot het huidige probleem: normaal gesproken zijn voorwaarden (onder andere) dat landen die in aanmerking willen komen voor geld uit het ESM hun overheidsfinanciën op orde moeten brengen. En laat dat nou net het probleem zijn: landen als Italië en Frankrijk hebben in ‘’goede tijden’’ het nagelaten om hun overheidsfinanciën op orde te brengen. Om maar eens iets te noemen: sinds 2004 hebben zowel Frankrijk als Italië geen enkel jaar een begrotingsoverschot gehad. En dit is niet het enige probleem: de Europese Commissie, de OESO en het IMF hebben aangegeven dat de zuidelijke landen in de Eurozone te maken hebben met structurele zwakheden; zwakheden die niet zijn aangepakt in de goede tijden. Hervormingen van de arbeidsmarkt, het pensioenstelsel, de sociale zekerheid en belastinghervormingen die de economieën van deze landen robuuster hadden moeten maken, zijn de afgelopen jaren niet doorgevoerd. Hoewel het noorden (waaronder minister Hoekstra) zegt dat dit in de huidige crisis geen rol speelt, is hier nog steeds onvrede over. Landen die tijdens de vorige crisis hard geraakt werden, zoals Ierland en Griekenland, hebben hun begroting (zij het met piepen en kraken) wel op orde gebracht. De laatste drie jaar was in Griekenland ‘gewoon’ sprake van een begrotingsoverschot.

Parallel aan de discussie over het lenen van geld uit het ESM loopt nog een andere discussie: het optuigen van zogeheten ‘coronabonds’. Dit betekent dat de eurolanden gezamenlijk staatsobligaties uitgeven. Het idee achter gedeelde obligaties is heel simpel: door gezamenlijk staatsobligaties uit te doen, wordt de rente (het risico) op staatsobligaties lager, omdat de ‘rijke’ landen, zoals Nederland en Duitsland, garant staan voor het risico van de armere (en nu door corona zwaarder getroffen) landen, zoals Italië, Frankrijk en Spanje. In de eurocrisis kwam het idee (toen nog eurobonds geheten) ook al naar boven: doordat landen als Nederland en Duitsland garant zouden staan voor de risico’s, zou de rente van de toen getroffen zuidelijke landen ook lager uitvallen. Ook toen ging dit idee niet door. Net als toen, staan Nederland en Duitsland nu ook niet te springen om garant te staan voor de risico’s van het zuiden.

Verhoudingen

Voor Nederland speelt in Europees verband ook nog een ander aspect mee: de grootte van de pakketten. Waar in Nederland tientallen miljarden worden uitgetrokken voor bedrijven (voor ons een historisch groot bedrag), wordt in Frankrijk alleen al 300 miljard euro uitgetrokken als steunpakket. Ter vergelijking: de Rijksbegroting van Nederland in 2019 had 295 miljard euro aan uitgaven. Aan Nederland wordt dus gevraag om de risico’s te delen die gelijk staat aan één rijksbegroting. En dan hebben we het alleen nog maar over het steunpakket dat de Franse regering voor burgers en bedrijven uittrekt.

Toch is dit nieuwste conflict in de Eurozone typerend. (Oude) wonden en irritaties, zoals de enorme bezuinigingspakketten die werden opgelegd tijdens de eurocrisis en de zuinigheid van het noorden rond de meerjarenbegroting, borrelen op. Het gierige noorden lijkt, zelfs in een crisis van enorme proporties, niet solidair met het zuiden. Toch staan premier Rutte en minister Hoekstra volledig in hun gelijk als zij niet klakkeloos instemmen met coronabonds, of het halen van geld uit het ESM. Dat de landen in het zuiden hebben nagelaten om hun economie op orde te brengen, mag nu niet leiden tot risico’s voor Nederland.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here