De economische les van het coronavirus

Foto: Sebastiaan ter Burg

Sinds enkele weken heeft het coronavirus de agenda van politiek Den Haag volledig in zijn greep. Een crisis als deze, waar zelfs de meest ervaren bewindslieden in ons land mee onbekend zijn, zet onze regering op scherp. Wopke Hoekstra (Minister van Financiën) gaf bij RTL Z aan dat hij ‘alles wat nodig is’ zou doen om de bedrijvigheid op gang te houden. Ook liet hij spoedig weten dat er 90 miljard euro beschikbaar is om de eerste klappen op te vangen die de crisis ons zal brengen. De politieke discussie is ten eerste gericht op een effectieve bestrijding van het virus, waarbij wordt geluisterd naar virologen. Gisteren betoogden we hoe het parlementaire debat rond het coronavirus aan inhoud kan winnen. Daarvoor moet aan tafel naast de viroloog ook plek zijn voor de econoom, om zo tot weloverwogen inzichten te komen.

De noodeconomie

Waar webwinkels relatief weinig last ervaren van de ‘intelligente lockdown’, zien de eigenaren van veel fysieke winkels hun omzet in elkaar zakken. Apothekers en ondernemers die sportattributen verkopen beleven gouden tijden. Het is echter het gros van de mkb’ers, en vooral ook een grote groep horecaondernemers, voor wie het bedrijfskundige gezegde “cash is king” zal leiden tot slapeloze nachten. Het zijn immers degenen met een hoge liquiditeit die het het langste volhouden in de slapende markt die vandaag de dag realiteit is.

De ondernemers met weinig geld in kas zijn enorm gebaat bij steunmaatregelen vanuit de overheid. Belastinguitstel*, werktijdverkorting* een vrij besteedbare zak geld met €4.000* behoren tot de mogelijkheden die de overheid biedt. Op korte termijn bieden deze maatregelen ondernemers de mogelijkheid om hun bedrijf te laten voortbestaan. Voor Nederland zijn dit de maatschappelijke kosten die we dragen om de sociale interactie te verminderen, met als doel de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Op lange termijn is deze situatie echter onhoudbaar. Er ontstaan namelijk hoge maatschappelijke kosten, maar gevaarlijker is nog maatschappelijke onrust en het verlies van vertrouwen in de politiek als de economie te lang helemaal stil ligt. Zo is in Italië te zien hoe een escalerende medische crisis met een totale lockdown als tegenaanval de staat, met een al zwakke financiële situatie, de das omdoet.

Dit dwingt ons tot een situatie waarin we een middenweg zullen moeten vinden. Een weg waarin de economie voor zover mogelijk blijft draaien, maar het beruchte virus niet de kans krijgt het land verder te ontregelen. Dit sluit goed aan bij een voorstel van Eric Wiebes (Minister van Economische Zaken & Klimaat). Hij stelt een ‘’anderhalvemetermetereconomie’’ voor, hetgeen impliceert dat bedrijven hun processen zo kunnen inrichten dat er anderhalve meter tussen verschillende klanten en medewerkers is. Deze optie is reëel voor Nederland, aangezien winkels en organisaties, die nog open zijn, in korte tijd grote daadkracht hebben laten zien op het gebied van uitvoering van de getroffen maatregelen. Verder kunnen bedrijven die nu gesloten zijn hun deuren weer openen, zolang de anderhalve meter maar gewaarborgd wordt.

Door snel te schakelen naar een dergelijke economie, zijn bedrijven beter in staat zelfstandig overeind te blijven. De uitspraak van Hans de Boer (voormalig voorman van werkgeversvereniging VNO-NCW) die stelde dat ‘’hoe meer het land op slot wordt gezet, hoe hoger de economische kosten zijn’’, ondersteunt dit. Hierbij geeft de situatie in de Verenigde Staten ons wel de kritische kanttekening dat weinig maatregelen leiden tot snelle verspreiding en uiteindelijk dus averechts werken.

Na het vaccin

In de huidige wereldeconomie is een grote afhankelijkheid ontstaan. In de mondiale supply chains** is een enorme vertakking te zien, waardoor een verstoorde productie in de ene keten, kan leiden tot productieproblemen in een andere keten.  Zo had de stilgevallen productie van computerchips wereldwijd gevolgen.

Vooral de verstoorde economie in Azië, waar de medische crisis als eerste woedde, is verantwoordelijk voor veel productie. Na de invoering van de speciaal economische zones in China in 1979 was het startsein gegeven voor decennia van outsourcing richting Azië. Een trend die gevoed wordt door de hoge efficiëntie, die het continent tot fabriek van de wereld maakte. De lage kostprijzen rechtvaardigen een situatie waarin de goederen de hele wereld over getransporteerd moeten worden, onderweg naar hun afzetmarkt. Het coronavirus dat de Aziatische productie en transport bijna volledig stil legt, brengt de kwetsbaarheden van het globalistische handelssysteem aan het licht. De productie ligt stil, schepen blijven weken aan wal en in het Westen wordt weken later de eerste schaarste realiteit. De mondiale supply chains zijn niet bestand tegen een alles ontregelende crisis.

Grote bedrijven, zoals Amazon, Coolblue en Blokker hamsteren extra voorraden, berichtte RTL Z. Het FD meldde dat Coolblue zelfs prijsverhogingen als mechanisme om de verkopen af te remmen gebruikte. Het zijn stuk voor stuk bedrijven die voor hun toelevering grotendeels afhankelijk zijn van China. Ondanks het feit dat veel bedrijven een strategisch netwerk van leveranciers hebben, vormt de coronacrisis wel een wake-up call voor bedrijven die leveringsproblemen ondervinden. Door de productienetwerken te herzien, kan er een effectieve locatie-risicospreiding toegepast worden. Zo kan na de crisis kan het terughalen van een deel van de productie naar het Westen een reële optie zijn. Het is echter zo dat de lonen in Westerse landen aanzienlijk hoger liggen dan in Azië. Concurrentieoverwegingen verhogen de druk om een alternatief te creëren dat lagere kostprijzen kent. Het gevolg is dat er een automatiseringsslag zal komen die leidt tot concurrerende kostprijzen. Dit betekent voor Westerse landen naast een verhoogde werkgelegenheid, de kans om aanzienlijke technologische vooruitgang te boeken. Een bijkomend voordeel van het proces waarin Westerse economieën minder afhankelijk worden van Aziatische, is dat dat de politieke machtsverschuiving richting Azië afgeremd wordt.

Op korte termijn zal de economie zoveel mogelijk moeten blijven draaien. Er is veel aan gelegen om bedrijven, weliswaar onder strikte voorwaarden, niet tot stilstand te laten komen. Wanneer er een vaccin is gevonden, zal er onherroepelijk een fundamentele herbezinning komen over onze outsourcing naar Azië. Een deuk voor het economisch globalisme lijkt aanstaande.

Jorik Schraa en Tom de Nooijer

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here