Bij oorlog kan Defensie minder helpen

De Nederlandse krijgsmacht kan in een oorlogssituatie veel minder beschikbaar zijn voor hulp bij rampen, explosieven, natuurbranden en andere binnenlandse crises. Terwijl juist in zo’n situatie de druk op politie, hulpdiensten en andere civiele autoriteiten waarschijnlijk toeneemt.

Dat blijkt uit een opvallend openhartige Kamerbrief van minister van Defensie Dilan Yeşilgöz-Zegerius. Zij schrijft dat de afspraken over de militaire ondersteuning van civiele autoriteiten uit 2007 niet meer voldoen aan de huidige veiligheidssituatie. Nieuwe afspraken moeten uiterlijk in 2027 worden gemaakt.

Defensie richt zich steeds sterker op de eerste hoofdtaak: de verdediging van Nederland en bondgenoten. Daardoor kan dezelfde militaire capaciteit niet altijd tegelijkertijd beschikbaar zijn voor binnenlandse ondersteuning. De krijgsmacht werkt namelijk met een gezamenlijke voorraad personeel en materieel. Een helikopter die nodig is voor een NAVO-inzet, kan op datzelfde moment niet worden ingezet voor een natuurbrand in Nederland.

Hulpdiensten kunnen juist meer hulp nodig hebben

Het risico zit niet alleen bij Defensie. In een oorlog of hybride conflict kunnen ook politie, brandweer en andere hulpverleningsdiensten zwaarder worden belast. Volgens de Kamerbrief vragen de reguliere taken van deze diensten in een conflictsituatie om "méér inzet en mogelijk ook extra (specialistische) capaciteit”. Tegelijkertijd kan Defensie juist minder van die capaciteit leveren.

Dat kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. De capaciteit daarvan wordt wel uitgebreid, maar bij een toenemende vraag kunnen de aanrijtijden langer worden. Bij meerdere gelijktijdige incidenten moet bovendien worden bepaald welke explosieven als eerste worden aangepakt.

Ook bij het bewaken en beveiligen van personen en objecten kan capaciteit worden verdrongen. In een conflictsituatie kan Defensie bovendien extra nodig zijn om kritieke infrastructuur te beschermen.

Voor gespecialiseerde capaciteiten ligt het probleem nog scherper. Denk aan militaire helikopters die bij grote natuurbranden kunnen worden ingezet, medische capaciteit, cybercapaciteit en middelen om drones op te sporen of uit te schakelen. Die kunnen in een conflictsituatie buiten Nederland worden ingezet en daardoor niet beschikbaar zijn voor binnenlandse ondersteuning.

Nederland moet wennen aan minder militaire back-up

De boodschap van Defensie is nadrukkelijk niet dat militairen straks niet meer helpen. Civiele instanties moeten er wel rekening mee houden dat bepaalde specialistische militaire capaciteiten minder beschikbaar kunnen zijn. Dat betekent dat Nederland opnieuw moet kijken naar de vraag welke taken de krijgsmacht kan uitvoeren en welke risico’s gemeenten, politie, brandweer en andere organisaties zelf moeten kunnen opvangen.